Bir muddatdan so‘ng yana iste’mol qilish yoki qimorga qaytish umidsizlik uyg‘otishi mumkin. Oldingi mehnatning hammasini bekor deb hisoblash shart emas. Hozirgi vazifa — xavfsizlikni baholash, yordamga qayta bog‘lanish va oldingi rejada nimani o‘zgartirish kerakligini tushunish.
Avval hozirgi holat
Odam hushsiz bo‘lsa, nafas olishi qiyinlashsa, tutqanoq yoki o‘ziga zarar yetkazish xavfi bo‘lsa, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling. Oddiy konsultatsiya vaqtini kutmang. Tanaffusdan keyin, ayniqsa opioidlarda, avvalgi miqdorga qaytish dozani oshirib yuborish xavfini kuchaytirishi mumkin.
Holat shoshilinch bo‘lmasa, avvalgi mutaxassisga yoki qabulxonaga vaziyat o‘zgarganini ayting. “Oldin yordam olgandim, hozir yana qiyinchilik bo‘ldi” degan qisqa gap bilan boshlash mumkin. Hodisani yashirishga yoki keyingi uchrashuvda mukammal tushuntirish topishga majbur emassiz.
Qaytish nimani anglatadi?
Modda iste’moliga qaytish yordam samarasiz bo‘lganini avtomatik anglatmaydi; reja qayta baholanishi kerak bo‘lishi mumkin. Qimorga qaytishda ham nima sodir bo‘lganini mutaxassis bilan muhokama qilish foydali. Ikki holatning tibbiy xavflari bir xil emas, shuning uchun ularni bir xil “tayyor yechim” bilan hal qilishga urinmaslik kerak.
Avval sizga yordam bergan narsalarni ham eslang. Masalan, muntazam uchrashuv, kundalik reja yoki ishonchli odam bilan aloqa. Suhbat faqat xatolar ro‘yxati bo‘lib qolmasin: saqlanib qolgan ko‘nikmalar va qayta tiklash mumkin bo‘lgan tayanchlarni ham ayting.
Vaziyatni qanday qayd etish mumkin?
O‘zingizni ayblaydigan izoh o‘rniga, voqealar ketma-ketligini yozing. “Menda iroda yo‘q” degan umumiy xulosadan ko‘ra, mutaxassisga aniq manzara kerak.
- Voqeadan oldin qayerda va kim bilan edingiz?
- O‘sha kuni nimalar bo‘ldi, nimani his qildingiz?
- Qaysi paytda yordam so‘rash qiyinlashdi?
- Avvalgi rejaning qaysi qismi ishladi, qaysi qismi ishlamadi?
- Hozir sizni eng ko‘p nima tashvishga solyapti?
Bilmagan joyingizni taxmin bilan to‘ldirmang. Tibbiy yordam kerak bo‘lganda iste’mol qilingan modda yoki dori haqidagi ma’lumotni mutaxassisdan yashirmaslik muhim. Qimor bo‘lsa, yangi stavka bilan zararni qoplashga urinmasdan, yordam va kundalik zarur xarajatlarni birinchi o‘ringa qo‘ying.
Yaqin odam qanday yordam bera oladi?
“Yana hammasini buzding” degan gap o‘rniga, bugungi amaliy qadamni kelishish mumkin: uchrashuvga bog‘lanish, hamrohlik yoki keyingi suhbatga vaqt ajratish. Oila a’zosi ham qanday ishtirok etishi va qaysi mas’uliyatni zimmasiga ololmasligini aytishi mumkin. Buni kuzatuv va jazolash tizimiga aylantirish shart emas.
Keyingi rejani aniqroq qilish
MMS konsultatsiyasida hozirgi holat va keyingi yordam muhokama qilinadi. MIDAS reabilitatsiyasi mos bo‘lsa, individual maqsadlar hamda kundalik ko‘nikmalar ustidagi ish qayta rejalashtirilishi mumkin. Rezidensiyaga qaytish har bir vaziyat uchun avtomatik yechim emas.
Uchrashuvda qaysi belgida kimga murojaat qilish, navbatdagi aloqa qachon bo‘lishi va kundalik rejada nimani o‘zgartirishni aniqlashtiring. Yordam shakllari haqida MMS va MIDAS yo‘li qo‘llanmasida batafsilroq o‘qishingiz mumkin.