Moddaning aniq nomini bilmaslik yordam so‘rashga to‘sqinlik qilmasligi kerak. Dastlabki savol — hozir odamning ahvoli qanday va qaysi yordamni kechiktirmaslik zarur? Keyin iste’mol tarixi va kundalik hayotdagi o‘zgarishlar muhokama qilinadi.
"Psixoaktiv modda" deganda nima tushuniladi
Psixoaktiv moddalar — organizmga kirganda ruhiy jarayonlarga, ya’ni idrok, ong, tafakkur, kayfiyat va hissiyotlarga ta’sir qiladigan moddalar. Bu keng tushuncha: unga noqonuniy narkotiklar ham, retsept bilan beriladigan ba’zi dorilar ham, alkogol ham kiradi.
Asosiy guruhlar — oddiy tilda
Quyida tibbiyotda ajratiladigan asosiy guruhlar keltirilgan. Bu ro‘yxat asosiy guruhlarni qamrab oladi, mavjud har bir moddani emas.
Opioidlar. Geroin, morfin, metadon, tramadol va boshqa retsept bilan beriladigan og‘riq qoldiruvchi dorilar. Og‘riqni va tashvishni bosadi, lekin nafasni sekinlashtiradi — shuning uchun dozani oshirib yuborish o‘lim bilan tugashi mumkin.
Sintetik opioidlar. Fentanil va nitazenlar kabi laboratoriyada olinadigan, geroindan bir necha barobar kuchli moddalar; ko‘pincha boshqa moddalar tarkibida, xaridorga bildirilmagan holda uchraydi.
Stimulyatorlar. Bu guruhga amfetamin va metamfetamin, kokain, shuningdek "tuzlar" nomi bilan tarqaladigan sintetik katinonlar (mefedron va boshqalar) kiradi. Ular tetiklik va energiya hissini beradi, lekin yurak-qon tomir tizimiga zo‘r keladi va uzoq iste’molda paranoyya, gallyutsinatsiyalar — stimulyator psixozi — chaqirishi mumkin.
Kannabis va sintetik kannabinoidlar. Marixuana va gashish — kannabis o‘simligining mahsulotlari; "spays" nomi bilan tarqaladigan sintetik kannabinoidlar esa o‘simlik massasiga purkalgan yoki vape suyuqligiga qo‘shilgan kimyoviy moddalar bo‘lib, ta’siri ancha kuchli va oldindan aytib bo‘lmaydigan.
Iste’mol qachon muammoga aylanadi
Har qanday iste’mol qaramlik degani emas. Tibbiyotda qaramlik yoki "moddadan foydalanish buzilishi" tashxisi aniq belgilar to‘plamiga asoslanadi. Oddiy tilda bu belgilar uch guruhga jamlanadi.
- Nazoratning yo‘qolishi. Mo‘ljallangandan ko‘proq yoki uzoqroq iste’mol qilish; kamaytirishga bo‘lgan urinishlarning natija bermasligi; kuchli xohish (tortish).
- Moddaning boshqa narsalardan ustun qo‘yilishi. Topish, iste’mol qilish va o‘ziga kelishga ko‘p vaqt ketishi; ish, o‘qish, oila oldidagi majburiyatlarning chetga surilishi; ilgari qadrli bo‘lgan mashg‘ulotlardan voz kechish.
- Zararga qaramay davom etish. Sog‘liqqa, munosabatlarga, moliyaga ziyon yetayotganini bilib turib iste’molni davom ettirish; xavfli vaziyatlarda (masalan, mashina haydash oldidan) iste’mol qilish. Bunga jismoniy belgilar — tolerantlik (avvalgi dozaning kamlik qilishi) va to‘xtatganda abstinensiya — qo‘shiladi.
Bu ro‘yxat o‘zini o‘zi tashxislash uchun emas. U mutaxassis bilan suhbatda qaysi savollar ko‘tarilishini ko‘rsatadi, xolos. Ba’zida bitta-ikkita belgi ham xavotir uchun yetarli asos bo‘ladi, ba’zida esa tashvish o‘rinsiz chiqadi — buni baholash aniqlaydi.
Nega turli moddalar turlicha tibbiy ehtiyotkorlik talab qiladi
"Narkotik" degan umumiy so‘z ortida xavf tabiati juda har xil bo‘lgan moddalar turadi. Bir nechta misol.
- Xavf opioid alkogol yoki tinchlantiruvchi dorilar bilan birga olinganda, shuningdek tanaffusdan keyin (tolerantlik pasayganda) keskin oshadi. Nalokson vaqtida berilsa, opioid dozasi oshib ketishidan o‘limning oldini oladi.
Hayot uchun xavfli holatlar
Agar moddadan keyin odam uyg‘onmayapti, nafasi sekin yoki uzilib-uzilib, lablari ko‘kargan, tutqanoq tutdi, ko‘krak qafasida kuchli og‘riq, juda yuqori harorat yoki keskin qo‘zg‘alish va ong chalkashligi bo‘lsa — darhol 103 (tez tibbiy yordam) yoki 112 (yagona favqulodda xizmat) raqamiga qo‘ng‘iroq qiling. Odamni yolg‘iz qoldirmang va "uxlab o‘tib ketadi" deb kutmang. Konsultatsiya shakli va qabulxona telefoni favqulodda yordam uchun mo‘ljallanmagan.
MMS va MIDAS orqali keyingi qadam
MMSdagi bepul birlamchi reabilitatsiya konsultatsiyasida vaziyatni tushuntirish va keyingi yordam ehtiyojini muhokama qilish mumkin. MIDAS by MMSdagi reabilitatsiya alohida baholanadi. Modda nomi noaniq bo‘lsa, bilganingizni ayting; taxminni fakt sifatida ko‘rsatishingiz shart emas.
MIDAS rezidensiyasi · Qabul va xarajatlar
Savollar
Ko‘cha nomi tashxis uchun yetadimi?
Yo‘q. Nomi tarkibni yoki odamning holatini ishonchli aniqlamaydi.
Bir marta iste’mol qilish qaramlik deganimi?
Avtomatik ravishda emas. Xavf, oqibatlar va takroriy xulq professional baholanadi.
Qaysi yo‘nalishdan boshlashni bilmasam-chi?
Qabulxonaga reabilitatsiya bo‘yicha birlamchi konsultatsiya kerakligini aytib, savolingizni tushuntiring.